De dode hoek: waarom automobilisten je niet zien

Dit is het grootste verschil tussen autorijden en motorrijden, en het staat in geen enkel verkeersbord. In de auto ben je een groot, voorspelbaar blok dat iedereen ziet. Op de motor ben je smal, verdwijn je achter een raamstijl of in een spiegelhoek, en is de kans reîel dat de automobilist die jou voorrang moet verlenen je eenvoudigweg niet waarneemt.

Hoe vaak dat gebeurt

De SWOV-factsheet over motorrijders geeft daar cijfers bij. Bij ongeveer de helft van de motorongevallen in Nederland is een andere verkeersdeelnemer betrokken, meestal een automobilist, en vaak krijgt de motorrijder daarbij geen voorrang. Die automobilisten geven achteraf doorgaans aan dat ze wél hebben gekeken, maar de motorrijder niet hebben gezien.

In een zichtbaarheidsonderzoek dat de SWOV aanhaalt werd overdag negentig procent van de motorrijders tijdig gezien, maar in de schemering nog maar vijfendertig procent. Zelfs proefpersonen die de opdracht kregen om in videobeelden naar motorrijders te zóeken, misten er dertien procent.

Wat de rijprocedure ervan zegt

Datzelfde hoofdstuk zet er een rij gedragingen naast die als basisgedrag gelden. Ze komen allemaal op hetzelfde neer: zorg dat je ruimte en tijd overhoudt.

• Vermijd benarde situaties, bijvoorbeeld naast een lange voertuigcombinatie een vernauwing in rijden.
• Beoordeel de hele weg- en verkeerssituatie, niet alleen het voertuig voor je.
• Verdeel je aandacht en kijk om, zodat je kunt reageren op wat je ziet.
• Zorg voor een vluchtweg: een plek waar je heen kunt als het misgaat.
• Kruis een verkeersstroom zo mogelijk met dekking van een zwaar voertuig.
• Gebruik spiegelruiten van gebouwen om verder een straat in te kijken.

Plaats kiezen om gezien te worden

De rijprocedure staat uitdrukkelijk toe dat je meer naar links op de rijbaan gaat rijden om beter gezien te worden of om verder vooruit te kunnen kijken. Daar zit één harde grens aan: het mag er niet toe leiden dat tegemoetkomend verkeer voor jou moet uitwijken. Zichtbaarheid winnen ten koste van een ander is geen winst.

Op het examen komt dit terug als een vraag over je positie op de rijbaan. Het goede antwoord kiest bijna altijd de plek vanwaar je zowel het meeste ziet als het best gezien wordt, zonder een ander in de knel te brengen.

Helpt opvallende kleding?

Minder eenduidig dan de folders beweren. De CBR-rijprocedure adviseert een helm die licht van kleur is of andere kenmerken heeft die de zichtbaarheid verhogen, en kleding met retroreflecterende eigenschappen. Dat is advies, geen exameneis.

De SWOV nuanceert het bovendien: uit het onderzoek dat zij aanhaalt komt naar voren dat niet zozeer lichte of reflecterende kleding bepalend is, maar het contrast met de omgeving. In een drukke stedelijke omgeving valt wit of reflecterend juist op; tegen een strakblauwe lucht op het platteland trok de in het zwart geklede motorrijder in dat onderzoek meer aandacht.

Waar het op het examen om gaat

Vragen hierover toetsen zelden een regel en bijna altijd een keuze. Je hebt voorrang, de ander kijkt jouw kant op, en de vraag is wat je doet. Het antwoord dat uitgaat van „hij heeft mij vast gezien” is in dit examen zelden het goede.